In onze dagelijkse praktijk hebben we zeer regelmatig te maken met schuld- en schaamtegevoelens. Meestal gaat het niet om iets groots; veeleer om iets kleins en onbenulligs. Maar ook lijkt ons het sop de kool niet waard, voor de betrokkene geldt dat niet. Wat heet, mocht de therapeut opmerken dat je je daarvoor niets hoeft te schamen, dan is de therapie vanaf dat moment mislukt.
In tegenstelling tot iets als angst, treden schuld en schaamte alleen op in samenhang met een ‘ander’. We schamen ons voor die ander, zelfs als die ander niet feitelijk aanwezig is. Het schaamtegevoel is dan ook sociale pijn (Goudsblom, 1994). Schaamte, maar ook schuldgevoel zien er in gedrag uit als een onderwerping, waarbij men het hoofd buigt, de blik omlaag richt, en de handen in een positie houdt van expliciete inactiviteit (Frijda, 1988).
Schuld en Schaamte hangen op verschillende niveaus nauw met elkaar samen, maar zijn niet hetzelfde. Je kunt iets fout doen en je daar schuldig over voelen en je zelfs schamen.
Schamen kan ook zonder dat je iets fout hebt gedaan. Tas (1994) haalt een oom aan die over de zwijgzame Joden na de tweede wereldoorlog opmerkt ‘zij schamen zich omdat zij slecht behandeld zijn’.
Zo gezien kun je beschaamd worden zonder dat je iets te verwijten valt. In deze moderne tijd is ‘gepest worden’ een vorm van beschaming. Dat leidt soms zelfs tot zelfmoord.
Een dag over deze gevoelige gevoelens is te beknopt. Toch denken wij met de zes sprekers en gebruik makend van filmfragmenten een boeiend overzicht te kunnen bieden.

Floor Schepers laat zien hoe een misinterpretatie in de kinderjaren aanleiding kunnen geven tot levenslange schuld- en schaamtegevoelens. Fragmenten uit de film Atonement illustreren dit.
Welke rol schaamte heeft in het door de media gedomineerd post modern landschap, vertelt Giorgio Mauro aan de hand van fragmenten uit de film Natural Born Killers.
Ursula Klumpers gaat in op de schuldgevoelens zoals die kunnen optreden bij een ernstige depressie. De film The Machinist geeft een indringend beeld van de depressie en van misplaatste schuldgevoelens.
Schuld, maar ook schaamte in de familie komt soms pas tot uiting na een overlijden. Reinout Tonneyck  neemt ons hiermee naartoe via de fragmenten uit de film Departure.
Harold van Megen vertelt ons over het ontbreken van schuld- en schaamtegevoel, zoals wij dat in de psychiatrie kennen bij de psychopathische persoonlijkheid. Hij gebruikt hiervoor fragmenten uit Cape Fear’.
Bij de posttraumatische-stressstoornis vormen schuld- en schaamtegevoelens een kernprobleem. Rien Van toont ons met behulp van fragmenten uit Disgrace dat ook bij PTSS schuld en schaamte geen een-op-een fenomeen zijn.
We sluiten de dag af met een zaaldiscussie. We vragen de deelnemers om de film Disgrace thuis te bekijken om de zaaldiscussie te bevorderen.